Ticari hayatın vazgeçilmezlerinden olan iskontoları “satıcının alıcıya bazı koşulların gerçekleşmesi durumunda satış fiyatından yaptığı indirimdir” şeklinde tanımlayabiliriz. İskontoların yapılmasında bir çok amaç vardır bunları; piyasadaki Pazar payını arttırma, satış hacmini arttırma, mal ve hizmetin tanıtılması gibi sıralayabiliriz. Yapılma nedenine göre iskontoları da çok çeşitli sınıflandırabiliriz. Örneğin; mal satış iskontosu, peşinat iskontosu, erken ödeme (kasa) iskontosu, miktar iskontosu, ciro iskontosu vb.

Vergi uygulamalarımıza baktığımızda ise Fatura veya benzeri belgelerde ayrıca gösterilen ve ticari teamüllere uygun miktarlarda olan iskontolar, Katma Değer Vergisi (KDV) matrahına dahil edilmemekte ve vergilendirilmemekte, buna aykırı olarak yapılan iskontolar ise KDV’ye tabi tutulmaktadır. Buradan anlayacağımız üzere iskonto yapabilmek için gereken şartları şu şekilde sıralayabiliriz:

- Fatura veya benzeri vesikalarda ayrıca gösterilmesi,
- Ticari teamüllere uygun olması,

Burada yer alan ticari teamüllere uygun olması gerekir kelimesi ile anlatılmak istenen satış bedeli üzerinden makul bir miktarda olması gerektiğidir. Yani piyasanın genelinde uygulanan ve kabul görmüş bir oranın uygulanmasıdır. Ticari teamüllere uygun olmayan iskontolar aksi takdirde KDV’ nin matrahına dahil olacaktır.

İskontoların KDV’ nin matrahına dahil edilmemesi için mutlak surette mal teslimi ve hizmet ifası işlemine ilişkin düzenlenen fatura ve benzeri belgelerde ayrı olarak gösterilmesi gerekmektedir. Katma Değer Vergisi Kanunu 25. maddesinde bu konu düzenlenmiş ve şöyle denilmiştir;

Madde 25- Aşağıda yazılı unsurlar matraha dahil değildir:

a) Teslim ve hizmet işlemlerinde fatura ve benzeri vesikalarda gösterilen ticari teamüllere uygun miktardaki iskontolar,

b) Hesaplanan Katma Değer Vergisi.

Yani yukarıdaki madde hükmünden anlaşılacağı üzere ticari iskontoların fatura benzeri vesikalarda gösterilmesi gerekmektedir. Örneğin; A şirketi kendisinden çok fazla mal aldığı için B şirketine iskonto uygulamaktadır. En son aldığı partide mal alış tutarı 2.500,00.- YTL olduğunu ve piyasadaki o mal grubu için kabul görmüş iskonto oranının %10 olduğunu varsayalım, bu durumda fatura düzeni şu şekilde olacaktır;


Mal Bedeli : 2.500,00.- YTL

İskonto (%10) : 250,00.- YTL

Matrah : 2.250,00.- YTL

KDV (%18) : 405,00.- YTL şeklinde olacaktır. Aksi takdirde yapılan iskonto kabul edilmeyecektir.


Dönem sonlarında yapılan iskontolar ise belli bir çabanın karşılığı olarak yapıldığı için idare tarafından hizmet teslimi kapsamında değerlendirilmektedir ve Katma Değer Vergisinin konusuna girmektedir. Fakat Danıştay kararlarına baktığımızda bu görüşü bozacak birçok karar mevcuttur.

Sonuç olarak ticari teamüle uygun olmayan ve fatura ve benzeri vesikalarda gösterilmeyen iskontoların matraha dahil edilmesi ve dolayısıyla matrahtan bir azaltıma gidilmemesi gerekmektedir.


AYTAÇ ACARDAĞ
SMMM STAJYERİ

Gelir Vergisi Yasası'nın 67'nci maddesinde yer alan tanımlamadan anlaşılacağı üzere "Serbest meslek kazancı bir hesap dönemi içinde serbest meslek faaliyeti karşılığı olarak tahsil edilen para ve ayınlar ve diğer suretlerle sağlanan ve para ile temsil edilebilen menfaatlerden bu faaliyet dolayısıyla yapılan giderler indirildikten sonra kalan farktır.

Müşteri veya müvekkilinden, serbest meslek faaliyeti ile ilgili olmak üzere para ve ayın şeklinde alınan gider karşılıkları kazanca ilave edilir."

Söz konusu yasa maddesinde yer alan ve müvekkilden "serbest meslek faaliyeti ile ilgili olmak üzere para ve ayın şeklinde alınan gider karşılıkları"ndan anlaşılması gereken herhangi bir serbest meslek erbabının müvekkilinden ücreti dışında gider karşılığı olarak nakden veya ayın olarak alınan ek miktardır. Örneğin serbest meslek faaliyetlerinde yapılacak iş karşılığında alınan bedel dışında uçak, otel, yemek ve benzeri giderler için serbest meslek erbabı söz konusu ödemeleri müşterisi adına yapmakta ve bağlamda da tür giderlerini müşterisi adına fatura ettirmektedir. Bu gibi hallerde yapılan ödemeler doğrudan müşteri kayıtlarına intikal ettiği için bu harcamalar serbest meslek faaliyeti sahibinin kayıtlarına intikal ettirilmemektedir.

Ancak son zamanlarda konuya ilişkin olarak yapılan yanlış ve yanıltıcı değerlendirmeler sonucunda özellikle seyahat giderlerinin müşteri tarafından karşılanması halinde, bunlar için dahi serbest meslek erbabının makbuz ödemek, düzenlemek zorunda olduğu, dolayısıyla müşteri tarafından serbest meslek erbabına ödeme yapılırken Gelir Vergisi Yasası'nın 94/2-b maddesi uyarınca tevkifata tabi tutulması gerektiği ileri sürülmektedir.

Bu aşamada söz konusu görüş tamamen yanlıştır. Şöyle ki;

* Eğer bir serbest meslek erbabının müşterisi adına iş takibi için seyahat etmesi halinde seyahat harcamalarının müşteri adına fatura edilmesi halinde bu harcamalar için ayrıca serbest meslek makbuzunun düzenlenmesine gerek yoktur. Daha açıkçası bu tür harcamalar için serbest meslek makbuzu düzenlenmeyecektir.

Gerçekte Vergi Usul Yasası'nın 236'ncı maddesinde de hükme bağlandığı üzere "Serbest meslek erbabı, mesleki faaliyetlerine ilişkin her tür tahsilatı için iki nüsha serbest meslek makbuzu tanzim etmek ve bir nüshasını müşteriye vermek" zorundadır. Seyahat giderlerinin müşteri veya müvekkil tarafından karşılanması ve dolayısıyla bu tür harcamalar için müşteri ve müvekkil adına fatura düzenlenmesi halinde ayrıca serbest meslek erbabının müşterisi veya müvekkili adına serbest meslek makbuzu düzenlenmesi söz konusu olamaz.

* Ancak buna karşılık serbest meslek erbabının müşterisinden veya müvekkilinden talep ettiği ve aldığı ücret dışında nakit veya nakde dönüştürülmesi söz konusu olabilecek bir ödeme aracı ile yapacağı seyahat için belli bir bedel talep etmesi halinde, söz konusu bedeli tahsil edebilmek için serbest meslek makbuzu düzenleyecek ve dolayısıyla da yapacağı bu tahsilat Gelir Vergisi tevkifatına konu edilecektir.

Dolayısıyla son zamanlarda bazı görüş sahiplerince müşteri veya müvekkil tarafından karşılanan seyahat giderlerinin serbest meslek makbuzuna bağlanması ve bu nedenle de stopaja tabi tutulması gerektiği konusundaki görüşün hiçbir hukuki dayanağı ve mantığı da bulunmamaktadır.

Diğer yandan Gelir Vergisi Yasası'nın 67'nci maddesinde yer alan "Vergi, resim, harç, keşif, şahitlik, bilirkişilik ve ekspertiz gibi hususlara harcanmak üzere müşteri veya müvekkilden alınan ve tamamen bu hususlara sarf edilen para ve ayınlar kazanç sayılmaz" hükmü, söz edilen ödeme ve harcamaların özelliğinden kaynaklanmaktadır. Çünkü yasa maddesinde sayılan ödemelerin birebir ilgili yerlere yatırılması gerekmektedir. Bu ödemelerin ister serbest meslek erbabı isterse müşteri veya müvekkil tarafından yapılması durumu değiştirmeyecektir. Ancak eğer serbest meslek erbabı 1.350 YTL olarak adliye veznesine yatırılması gereken bir bilirkişilik ücreti için müvekkili ile fiilen yatırılan kısım arasındaki fark müşteriye iade edilmezse, serbest meslek erbabının sağladığı menfaat olarak kabul edilecek ve dolayısıyla 150 YTL'lik kısım ayrıca tevkifata ve Katma Değer Vergisi'ne konu edilecektir.

Uygulamada icra edilen serbest meslek faaliyetine paralel olarak bazı giderlerin müşteriler tarafından karşılanması daha doğrusu ödenmesi söz konusu olabilmektedir. Bu gibi durumlarda müşteri tarafından karşılanması söz konusu olan ve yine müşteri adına düzenlenen fatura ve benzeri nitelikteki belgelerden anlaşılan giderlerin müşteri kayıtlarına intikal ettirilmesi halinde bu gibi harcamaların ayrıca serbest meslek kazancının tespitinde dikkate alınmasının söz konusu olmamasıdır. Örneğin bir serbest meslek erbabı adına düzenlenmiş bulunan uçak biletinin ücreti eğer müşteri tarafından ödenmiş bulunuyorsa ve yine müşterisi kayıtlarına intikal ettirilmemiş ise bu bilete ilişkin harcamaların ayrıca serbest meslek erbabının kayıtlarına intikal ettirilmesi de söz konusu olamayacaktır.

Veysi Seviğ